نقش ایـــل چـــگـــنی در حکومت زنــدیــه

‍ ‍ ‍ ‍ ‍ 

قلعه فلک الافلاک خرم آباد ، برای خان زند نیز پناهگاه استواری بوده است و هر بار که به سبب قلت سپاه تاب نیاورده به خرم آباد واقع در پشت کوه های زاگرس پس نشسته ، وی به سال ۱۱۶۶ هجری قمری مدتی را در این دژ به سر آورده و بعد از تجدید قوا شکستی بر سردار آزادخان افغان تحمیل نموده است.
گروهی از مردم چگنی در این جنگ شرکت میکنند.
افرادی همچون "امدلا" پسر فتح الله از تیره فتح الهی طایفه اولاد احمدبگ چگنی کشته میشود.
حاتم فرزند سام خان فرزند حاتم بیگ فرزند احمدبگ چگنی رشادتهای زیادی از خود نشان میدهد که مفتخر به لقب خانی از جانب کریم خان میگردد.
مردم چگنی با همراهی نمودن کریم خان زند و شرکت جستن در لشگرکشی که از لرستان به حمایت از او تشکیل شده بود وفاداری خود را به او نشان داده اند ، برخی از آنها به همراه کریم خان زند به شیراز رفتند.
تاریخ معاصر چگنی ص ۹۵/ بهمن آزادی چگنی
از طایفه بُداق چگنی شخصی بنام ولی فرزند نجف و فرزند کوچکش بنام محمودرضا به همراهی کریم خان به شیراز روانه میشوند. آنطور که از روایات سینه به سینه ذکر میشود آنان در جنگها دلاوری های زیادی از خود نشان میدهند. آنان پس از انقراض زندیه به شهرهای اطراف متواری میشوند. این دلاوران در زمان حکومت کریم خان برای خود همسری در شهر شیراز و شهر فراشبند اختیار نموده و زندگی کرده و دیگر به لرستان باز نگشتند.
اکنون نوادگان محمودرضا چگنی در شهرستان فراشبند روستای قنات باغ زندگی میکنند و خود را اصالتا از طایفه بُداق چگنی میدانند. نام‌ فامیلی عده ای از آنان امیری است ، که از روی نام جدشان برگرفته شده. سنگ قبر برادر محمود رضا بنام علیرضا در حال حاضر در قبرستان امامزاده حیات الغیب ویسیان که در سنه ۱۲۲۴ فوت شده وجود دارد.
چگنی ها اکنون یکی از اقوام اصیل و مهم استان فارس هستند.چگنی های فارس با اینکه در بین ایلات فارس اقلیتی کوچک اند ولی مردمی هستند ، سلحشور و غیرتمند ؛شادروان محمد بهمن بیگی در کتاب بخارای من ایل من می نویسند :《چگنی ها باج به فلک نمی دهند، زیر بار مرو بودند زیر بار دشنام نمی رفتند》
چگنی های فارس غیر از آنها که در فارس باقی مانده اند تاریخ پر فراز و نشیبی دارند. گاه به امر کریم خان زند از خاستگاه خود به فارس برده می شدند و گاه به فرمان آغامحمد خان قاجار همراه دوازده هزار خانوار لُر ساکن فارس چون مافی ، چگنی ، زند ، لک ، دلفان ، سَلاوَرزی ، عبدالملکی و ... به نام ایلات وابسته به زند ، از فارس به شهریار و ورامین و قزوین آورده می شدند تا در اردوگاه رِی ، زیرفشار روحی سرکردگان قاجار هویت خود را ازدست دهند و آنگاه با نام ایل خواجه وند ، یعنی طایفه قاجار آقامحمد خانی
به کلاردشت و...مازندران کوچانیده میشدند و در جنگهای ایران و روس در آذربایجان در برابر دشمن از حیثیت و آب و خاک ایران دفاع کنند و حماسه بیافرینند ، اما با نام ونشان دیگر
(کتاب تاریخ مشعشعیان صفحه 334)
به هر حال به نقل موثق معمرین چگنی و ابیاتی که هنوز بر سر زبانهاست و از زمان زندیه و کریم خان زند حکایت می کند. کریم خان ،خانوارهای زیادی از ایل چگنی را با خود به شیراز می برد و برای جلوگیری از بازگشت آنها چهل جوان از بزرگ زادگان این ایل را به عنوان گروگان در دربار خود، در شیراز نگه می دارد.
هنوز ابیاتی از زبان حال جوانان غربت گزیده و پیران در فراق نشسته چگنی برای ما باقی مانده که گوشه ای از تاریخ ایل چگنی و پراگندگی آن را باز گو می کند :
قُوه یا کُردی ، جومَه یا بَغَل واز/
چهل جِوو دِ چگنی بُردن وِ شیراز/
و یا
دِمو پُرسین کجانیِت گوتیم چگنیِم/
دِ سَر سراوکِ نایِکَش هه می نِشینیم/
ابیات فوق و حکایت معمرین و مورخین که در پی می آید نزدیکی و مطابقت زیادی دارد.
به قلم: مراد محمودی چگنی/ فرهنگ و  باور مردم چگنی
در دوران کریم خان زند یکی از بزرگان لرستان که همراه کریمخان به شیراز رفت مرحوم کدخدا شه کرم چگنی فرزند کدخدا قره حسن بود ، او مدت زیادی در شیراز بوده و همسری اختیار کرد که از او صاحب اولاد شد و اکنون نوادگان شه کرم با فامیلی های انصاری ، خسروی و امیری ساکن استان فارس هستند ، در نهایت شه کرم توسط یکی از فرزندانش به نام میرکرم به لرستان بازگشت.به گواه مورخان ، اقوام لُر تباری همچون : زنگنه ، چگنی ، سیاه منصور ، زند و لک از یک تبارند که دولت زندیه توسط این مردم و به رهبری کریم خان زند تشکیل شد.وجود ده ها روستای چگنی تبار در استان فارس که در میان ایلات قشقایی و عرب خمسه زندگی میکنند گواه این مدعاست.